Sekcja Pracowników Sfery Budżetowej OZZZPRC skierowała do Ministra Sprawiedliwości stanowisko w sprawie konieczności zwiększenia funduszu wynagrodzeń urzędników i innych pracowników sądów powszechnych w budżecie państwa na 2027 rok.

28 sierpnia 2026 r. Rada Ministrów przyjęła wstępny projekt ustawy budżetowej, w którym przewidziano wzrost wynagrodzeń pracowników państwowej sfery budżetowej o 3%. Tym samym nie mówimy już jedynie o wcześniejszej propozycji wskaźnika, lecz o rozwiązaniu przyjętym przez rząd na obecnym etapie prac budżetowych.

Sekcja nie kwestionuje zastosowania tej waloryzacji. Wskazuje jednak, że samo 3% nie odpowiada skali wieloletnich zaniedbań płacowych, nie usuwa nieuzasadnionych różnic między sądami i nie przygotowuje wymiaru sprawiedliwości do finansowych skutków wdrożenia dyrektywy 2023/970 dotyczącej przejrzystości i równości wynagrodzeń.

 

 

Dwa mechanizmy, a nie jednakowe 10% dla każdego

Postulat Sekcji nie polega na ustanowieniu dla pracowników sądów wskaźnika waloryzacji w wysokości 110%. Takie rozwiązanie oznaczałoby podwyższenie wszystkich wynagrodzeń o ten sam procent, niezależnie od obecnej stawki i rzeczywistej luki płacowej. Mechaniczny procent zastosowany do nierównych podstaw utrwaliłby istniejące dysproporcje, a w kwotach nominalnych dodatkowo by je powiększył.

Dlatego Sekcja proponuje rozdzielenie dwóch tytułów finansowania:

• powszechnej waloryzacji wynagrodzeń według wskaźnika 103,0%;
• niezależnej, celowej puli korekcyjnej odpowiadającej co najmniej dalszym 7% funduszu wynagrodzeń z 2026 r.

Łącznie fundusz wynagrodzeń pracowników sądów powinien więc wzrosnąć o co najmniej 10%, ale nie oznacza to jednakowej dziesięcioprocentowej podwyżki dla każdego pracownika. Środki z puli korekcyjnej powinny zostać przeznaczone na wyrównanie wynagrodzeń zasadniczych według rzeczywistej luki płacowej oraz wspólnych krajowych stawek odniesienia.

Oba elementy mogą zostać budżetowo ujęte w jednej zwiększonej kwocie. Ich funkcje, sposób podziału i rozliczenia muszą jednak zostać wyraźnie rozdzielone. Pula korekcyjna nie może zastąpić waloryzacji ani zostać automatycznie podzielona między wszystkich według jednakowego procentu.

 

Bez pracowników nie istnieje sprawny sąd

Dyskusja o finansowaniu wymiaru sprawiedliwości zbyt często pomija ludzi, bez których wydane orzeczenie nie zostanie prawidłowo przygotowane, zakomunikowane ani wykonane.
Pracownicy sądów rejestrują sprawy, kompletują akta, wykonują zarządzenia, przygotowują wezwania i zawiadomienia, organizują wokandy, protokołują rozprawy, obsługują doręczenia, prawomocność i wykonanie orzeczeń oraz zapewniają obywatelom dostęp do akt i informacji.

Jeżeli wezwanie nie zostanie przygotowane i doręczone na czas, rozprawa może się nie odbyć. Sprawa spada z wokandy, a kolejny termin zostaje wyznaczony po wielu tygodniach lub miesiącach. Braki kadrowe i nadmierne obciążenie pracowników nie są zatem wyłącznie wewnętrznym problemem zatrudnienia. Bezpośrednio wpływają na prawo obywatela do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Państwo nie może wymagać od sądów terminowości, od pracowników pełnej dyspozycyjności, a od obywateli zaufania do wymiaru sprawiedliwości, jeżeli jednocześnie nie zapewnia finansowania pracy warunkującej realizację tych obowiązków.

 

Jednakowa wartość pracy nie zależy od kodu pocztowego

Obecny system dopuszcza istotne różnice w wynagrodzeniach zasadniczych pracowników wykonujących materialnie porównywalne obowiązki w różnych sądach. Nie zostały przy tym zbudowane wspólne opisy pracy ani przeprowadzone ogólnokrajowe wartościowanie, które pozwalałoby wykazać, że różnice te wynikają z obiektywnych cech pracy.

Sekcja proponuje ustalenie krajowych stawek odniesienia dla porównywalnych kategorii pracy, a następnie policzenie luki płacowej w każdym sądzie. Po zastosowaniu waloryzacji 3% jednostka powinna otrzymać z puli korekcyjnej dokładnie wyliczoną kwotę potrzebną do podniesienia wynagrodzeń zasadniczych do właściwego poziomu.

O wysokości wynagrodzenia nie mogą decydować miejsce zamieszkania pracownika, wielkość miejscowości, ceny mieszkań ani liczba dostępnych na lokalnym rynku pracodawców. Takie kryteria nie określają wartości pracy. Prowadzą jedynie do wykorzystywania słabszej pozycji pracownika, który w mniejszej miejscowości ma ograniczoną możliwość zmiany zatrudnienia.

 

Dyrektywy nie da się wdrożyć bez finansowania

Dyrektywa 2023/970 wzmacnia prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości. Zwiększa dostęp pracowników do informacji, zmienia reguły ciężaru dowodu oraz wymaga skutecznej kompensacji i sankcji.

Nie wystarczy więc przygotowanie procedur informacyjnych. Jeżeli rzetelne wartościowanie ujawni nieuzasadnione różnice płacowe, pracodawca publiczny musi posiadać środki na ich usunięcie. Sądy nie tworzą własnych dochodów i nie mogą samodzielnie sfinansować korekty systemowej. Odpowiedzialność spoczywa na państwie, które ustala taryfikatory, limity etatów i wysokość funduszu wynagrodzeń.

Wyniki zapytań skierowanych przez OZZ AR PRIM do sądów nie potwierdziły, że obecny system jest prawidłowy. Pokazały natomiast, że nie przeprowadzono wartościowania, nie zbudowano porównywalnych opisów pracy i nie policzono kosztu usunięcia ewentualnych różnic. Brak badania nie jest dowodem braku problemu. Jest dowodem braku narzędzi pozwalających państwu obronić obiektywność własnego systemu płacowego.

 

Około 0,5 mld zł to koszt naprawy, nie abstrakcyjny postulat

Minimalny koszt puli korekcyjnej, ponad środki potrzebne na powszechną waloryzację 3%, został oszacowany na około 0,5 mld zł wraz z pochodnymi. Ostateczna kwota powinna jednak wynikać z rzeczywistego policzenia luki płacowej, a nie z góry ustalonego limitu.

Sekcja wskazała możliwe obszary poszukiwania finansowania: odpowiednią rezerwę celową, powtarzalne oszczędności w części 15, przegląd centralnych zakupów informatycznych i usług, pełną wycenę kosztów reform cyfrowych przerzucanych na sądy oraz etapowanie wydatków nieobligatoryjnych.

Nie żądamy odebrania pieniędzy innej grupie pracowników ani osłabienia pozostałych elementów wymiaru sprawiedliwości. To Rada Ministrów i właściwi ministrowie posiadają pełne dane o rezerwach, prognozie wykonania, oszczędnościach i harmonogramach inwestycji. Na nich spoczywa obowiązek wskazania trwałego źródła finansowania konstytucyjnego zadania państwa.

 

Sekcja oczekuje decyzji, danych i finansowania

Minister Sprawiedliwości został wezwany między innymi do:

• przedstawienia odrębnej kalkulacji kosztu waloryzacji i puli korekcyjnej;
• wystąpienia na forum Rady Ministrów o zwiększenie funduszu wynagrodzeń pracowników sądów;
• zebrania danych potrzebnych do ustalenia krajowych stawek odniesienia;
• policzenia luki płacowej dla poszczególnych kategorii pracy i sądów;
• przedstawienia pełnej informacji o pracach nad wartościowaniem stanowisk;
• zapewnienia udziału reprezentatywnej strony związkowej w tworzeniu metodyki i zasad wdrożenia;
• wskazania konkretnego źródła finansowania oraz harmonogramu działań.

Odesłanie problemu do Ministra Finansów, Rady Ministrów albo poszczególnych dyrektorów sądów nie będzie odpowiedzią na stanowisko. Nie będzie nią również powołanie się na zagregowaną średnią wynagrodzeń z Rb-70, obejmującą nagrody, dodatki i dodatkowe wynagrodzenie roczne. Przedmiotem postulatu jest rzeczywiste wynagrodzenie zasadnicze za określoną pracę.

Budżet na 2027 r. będzie testem odpowiedzialności państwa. Ograniczenie się do 3%, bez policzenia luki i utworzenia odrębnej puli korekcyjnej, będzie świadomą decyzją o dalszym utrzymywaniu wadliwego systemu finansowania pracy, bez której wymiar sprawiedliwości nie może działać.

Pełna argumentacja prawna, analiza kosztów oraz szczegółowy katalog postulatów znajdują się w załączonym stanowisku Sekcji. Zapraszamy do zapoznania się ze stanowiskiem.

 

Stanowisko Sekcji - Budżet.pdf

Justyna Przybylska

Przewodnicząca Sekcji Pracowników
 Sfery Budżetowej i Samorządowej
Ogólnopolskiego Zrzeszenia Związków Zawodowych PRC
Przewodnicząca OZZ AR PRIM