Niskie płace i brak nowoczesnego kształcenia urzędników sądowych to realny problem obywateli

Kiedy mówi się o kryzysie w sądownictwie, najczęściej padają hasła o brakach kadrowych sędziów, przewlekłości postępowań czy rosnącej liczbie spraw. Znacznie rzadziej mówi się jednak o grupie zawodowej, bez której żaden sąd nie jest w stanie funkcjonować - urzędnikach sądowych.

To właśnie oni przygotowują akta, obsługują rozprawy, sporządzają dokumentację, wysyłają korespondencję i dbają o administracyjne funkcjonowanie sądów. Bez ich pracy system po prostu się zatrzymuje.

Polska: odpowiedzialność ogromna, wynagrodzenia niskie

Minimalne wynagrodzenie zasadnicze urzędnika sądowego w Polsce od lutego 2025 r. wynosi około 5 500 zł brutto. Mediana wynagrodzeń sekretarzy sądowych to około 6 170 zł brutto miesięcznie. Oznacza to, że znaczna część pracowników sądów zarabia mniej niż przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej.

W praktyce oznacza to:

• odpływ doświadczonych pracowników do sektora prywatnego,
• trudności z rekrutacją nowych osób,
• coraz większe przeciążenie pracą pozostałych urzędników,
• wysoką rotację kadr,
• wydłużanie czasu obsługi spraw obywateli.

Sądy nie działają szybciej wyłącznie dlatego, że zmienia się przepisy. Szybkość postępowania zależy również od sprawności administracyjnej - a tę tworzą właśnie urzędnicy.

Niemcy: inwestycja w kadry jako element sprawnego wymiaru sprawiedliwości

W Niemczech osoby wykonujące analogiczną pracę - Justizfachangestellte - przechodzą trzyletnie specjalistyczne kształcenie zawodowe organizowane bezpośrednio przy sądach i prokuraturach.

Już na starcie otrzymują stabilne wynagrodzenie oraz jasną ścieżkę rozwoju zawodowego. Po zakończeniu szkolenia początkujący pracownik zarabia około 3 300 euro brutto miesięcznie, czyli około 14 tys. zł brutto. Wraz z doświadczeniem wynagrodzenie rośnie nawet do około 19 tys. zł brutto.

Najważniejsze jest jednak coś więcej niż same kwoty.

System niemiecki zakłada, że:

• dobrze wyszkolony urzędnik zwiększa efektywność sądu,
• stabilne zatrudnienie ogranicza rotację,
• doświadczenie administracyjne skraca czas obiegu dokumentów,
• profesjonalna obsługa sekretariatów odciąża sędziów,
• państwo powinno inwestować w zaplecze organizacyjne wymiaru sprawiedliwości.
  
  

Jak wynagrodzenia wpływają na szybkość postępowań?

To zależność bardzo prosta.
Gdy w sądach:

• brakuje pracowników,
• stanowiska są nieobsadzone,
• nowi pracownicy szybko odchodzą,
• doświadczeni urzędnicy rezygnują z pracy,

wtedy:

• akta krążą wolniej,
• terminy rozpraw są wyznaczane później,
• wydłuża się wysyłka korespondencji,
• rośnie liczba błędów formalnych,
• obywatele dłużej czekają na rozpoznanie swoich spraw.

Przewlekłość postępowań nie wynika wyłącznie z liczby spraw. Bardzo często wynika z przeciążenia administracji sądowej.

Nie da się budować sprawnego państwa na chronicznie niedofinansowanej grupie zawodowej odpowiedzialnej za organizację pracy sądów.

Kształcenie zawodowe - kluczowy element, którego brakuje w Polsce

W Polsce urzędnicy sądowi często uczą się zawodu już po zatrudnieniu, pod presją czasu i braków kadrowych. Nie istnieje jednolity, nowoczesny system zawodowego przygotowania do pracy w sądzie porównywalny z rozwiązaniami niemieckimi.

Efekt?

• dłuższy okres wdrażania nowych pracowników,
• większe obciążenie doświadczonych kadr,
• nierówny poziom kompetencji między sądami,
• mniejsza stabilność zatrudnienia.

Tymczasem profesjonalne szkolenie administracji sądowej powinno być traktowane jako inwestycja w sprawność państwa - dokładnie tak, jak dzieje się to w wielu krajach Europy Zachodniej.

Sprawne sądy wymagają inwestycji w ludzi

Debata o wymiarze sprawiedliwości nie może ograniczać się wyłącznie do zmian ustaw i reform politycznych.

Bez:

• godnych wynagrodzeń,
• stabilnych warunków pracy,
• profesjonalnego systemu kształcenia,
• realnych perspektyw awansu,

nie będzie sprawnych sądów.

A konsekwencje odczuwają wszyscy obywatele - niezależnie od tego, czy chodzi o sprawy rodzinne, gospodarcze, pracownicze czy karne.

Sprawny wymiar sprawiedliwości zaczyna się od ludzi, którzy każdego dnia wykonują jego podstawową, często niewidoczną pracę.

Z elementów strategii OZZ AR PRIM
Przewodniczącza Krajowego Zarządu
Justyna Przybylska