Sekcja Pracowników Sfery Budżetowej OZZZPRC wystąpiła do Ministra Sprawiedliwości o pilną weryfikację oraz skierowanie pisma korygującego dotyczącego stanowiska Departamentu Kadr i Organizacji Sądów Powszechnych i Wojskowych z 13 maja 2026 r., sygn. DKO-IV.024.30.2026.

Ministerstwo Sprawiedliwości przyjęło w tym piśmie, że awans na stanowisko starszego asystenta sędziego ma charakter fakultatywny, a prezes sądu może uzależnić go - poza spełnieniem warunków określonych w art. 155 § 1c ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych – od jakości pracy, umiejętności oraz zaangażowania pracownika.

W ocenie Sekcji taka interpretacja nie znajduje podstawy w obowiązujących przepisach.

Ustawa określa zamknięty katalog warunków

Art. 155 § 1c u.s.p. wskazuje warunki zajmowania stanowiska starszego asystenta sędziego. W odniesieniu do osoby już zatrudnionej na stanowisku młodszego asystenta sędziego albo asystenta sędziego są to wymagania wspólne oraz – alternatywnie – siedmioletni okres zajmowania jednego z wymienionych stanowisk albo posiadanie kwalifikacji wskazanych w ustawie.

Są to warunki obiektywne i możliwe do jednoznacznego zweryfikowania. Przepis nie przewiduje dodatkowego etapu selekcji, w ramach którego prezes sądu miałby oceniać, czy siedem lat pracy było „wystarczająco dobre”, „zaangażowane” lub zasługujące na uznanie.

Rola pracodawcy polega na ustaleniu, czy pracownik spełnił warunki ustawowe, oraz na dokonaniu czynności wdrażających zmianę stanowiska. Ani Ministerstwo Sprawiedliwości, ani prezesi sądów nie mogą uzupełniać ustawy o dodatkowe przesłanki, takie jak opinia przełożonego, szczególne osiągnięcia, potrzeby jednostki czy ogólna ocena jakości pracy.

Ustawodawca świadomie usunął kryterium jakościowe

Znaczenie ma również przebieg prac legislacyjnych. Pierwotny projekt nowelizacji przewidywał dziesięcioletni staż oraz uzyskiwanie pozytywnych ocen okresowych. W toku prac parlamentarnych okres ten skrócono do siedmiu lat, a wymóg pozytywnych ocen świadomie usunięto.

Treść pisma Ministerstwa odpowiada w istocie logice pierwotnego projektu i pomija zasadniczą zmianę dokonaną przez ustawodawcę. Wprowadzenie po uchwaleniu ustawy kryteriów „jakości pracy, umiejętności i zaangażowania” prowadzi do odtworzenia pod inną nazwą warunku, który został usunięty w toku prac parlamentarnych.
Wykładnia przepisu nie może przywracać rozwiązania odrzuconego podczas jego uchwalania.

Ocena pracy i awans to odrębne instytucje

Sekcja nie kwestionuje prawa i obowiązku pracodawcy do oceny pracy ani reagowania na nieprawidłowe wykonywanie obowiązków. Prawo przewiduje jednak służące temu instrumenty: oceny okresowe, informacje zwrotne, polecenia służbowe, środki porządkowe, nagrody oraz – w prawnie uzasadnionych sytuacjach - czynności zmierzające do zakończenia zatrudnienia.

Odmowa awansu nie może zastępować tych instytucji ani stawać się niesformalizowaną sankcją kadrową. Pracownik nie może zostać bezterminowo pozostawiony na niższym stanowisku na podstawie ogólnej, pozbawionej procedury i możliwości zakwestionowania oceny, jeżeli spełnił warunki określone w ustawie.

Również zasada równego traktowania nie upoważnia sądów do tworzenia nowych, rzekomo „obiektywnych” kryteriów selekcji. Ma ona zabezpieczać jednakowe stosowanie ustawy wobec osób znajdujących się w takiej samej sytuacji, a nie legalizować uzupełnianie przepisów przez pracodawcę.

Pismo Ministerstwa nie jest źródłem prawa

Pismo departamentu Ministerstwa Sprawiedliwości nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa ani aktem mogącym ustanawiać nowe warunki zatrudnienia. Może mieć znaczenie informacyjne i organizacyjne oraz służyć ujednoliceniu praktyki sądów. Warunek jest jednak podstawowy: taka korespondencja musi objaśniać obowiązujące przepisy, a nie tworzyć pozaustawowe przesłanki ani prowadzić do naruszenia norm prawa pracy.

Znaczenie sprawy jest tym większe, że pismo zostało skierowane do ogólnokrajowego obiegu, a zawarte w nim sformułowania zaczęły być niemal dosłownie przejmowane w dokumentach przygotowywanych przez poszczególne sądy. Jeżeli błędna wykładnia została rozpowszechniona tym kanałem, również jej korekta powinna dotrzeć do tego samego kręgu adresatów.

Sprawa dotyczy nie tylko asystentów sędziów

Problem ma znaczenie również dla urzędników sądowych. Przepisy dotyczące stanowisk urzędniczych posługują się analogiczną konstrukcją: wymagany okres pracy na stanowisku niższym stanowi obiektywny warunek zajmowania stanowiska wyższego.

Zaakceptowanie w poszczególnych sądach zasady, zgodnie z którą pracodawca może dopisywać do ustawowych warunków stażowych dodatkowe kryteria uznaniowe, nie pozostanie obojętne dla innych grup pracowników. Rozwiązanie przyjęte dziś wobec asystentów może jutro zostać wykorzystane jako wzorzec przy awansach urzędników.

Dlatego szczególna odpowiedzialność spoczywa również na organizacjach związkowych uczestniczących w uzgadnianiu lokalnych zasad. Uzgodnienie kryteriów jakościowych nie usuwa problemu prawnego i nie nadaje takim kryteriom podstawy ustawowej. Organizacja związkowa nie powinna akceptować rozwiązania, które przekształca obiektywny warunek awansu w uznaniową decyzję pracodawcy, ponieważ jego konsekwencje mogą wykroczyć daleko poza jedną jednostkę i jedną grupę zawodową.

Sekcja wystąpiła do Ministra Sprawiedliwości o ponowną analizę prawną pisma DKO-IV.024.30.2026 oraz skierowanie do wszystkich jego pierwotnych adresatów jednoznacznej korekty.

Pełna treść stanowiska Sekcji znajduje się w załączniku.

Stanowisko Sekcji Pracowników Sfery Budżetowej OZZZPRC